Η διαπαιδαγώγηση των είναι μια συνεχής πρόκληση για τους γονείς, καθώς απαιτεί ισορροπία μεταξύ της παροχής ελευθερίας και της επιβολής ορίων. Τα παιδιά χρειάζονται χώρο για να αναπτυχθούν και να εκφραστούν, αλλά ταυτόχρονα χρειάζονται καθοδήγηση και δομή, ώστε να μάθουν να διαχειρίζονται τον εαυτό τους και να αλληλεπιδρούν σωστά με το περιβάλλον τους. Τα όρια δεν είναι τρόπος επιβολής εξουσίας, αλλά εργαλείο που τα βοηθά να κατανοήσουν τον κόσμο και να αισθανθούν ασφάλεια μέσα σε αυτόν.

Τα όρια έχουν πολλαπλούς ρόλους στην ανατροφή. Κατ’ αρχάς, προσφέρουν στα παιδιά ένα πλαίσιο αναφοράς για το τι είναι αποδεκτό και τι όχι. Ένα παιδί που μεγαλώνει χωρίς κανόνες μπορεί να νιώσει ανασφαλές, καθώς δεν γνωρίζει πού σταματούν οι επιτρεπτές συμπεριφορές. Αντίθετα, τα σαφή και λογικά όρια το βοηθούν να κατανοήσει τις συνέπειες των πράξεών του και να αναπτύξει αυτοέλεγχο.

Δείτε

Ένα σημαντικό στοιχείο είναι η σταθερότητα. Αν οι γονείς θέτουν όρια αλλά τα αλλάζουν διαρκώς ή δεν τα εφαρμόζουν με συνέπεια, το παιδί μπορεί να μπερδευτεί. Για παράδειγμα, αν ένας γονέας απαγορεύει κάτι τη μία μέρα και το επιτρέπει την επόμενη, το παιδί μαθαίνει ότι οι κανόνες δεν είναι σταθεροί και μπορεί να τους αμφισβητεί ή να τους παραβιάζει.

Το κρίσιμο ερώτημα για κάθε γονέα είναι το πού βρίσκεται η ισορροπία. Τα όρια δεν πρέπει να είναι τόσο αυστηρά ώστε να καταπνίγουν την προσωπικότητα του παιδιού, αλλά ούτε και τόσο χαλαρά ώστε να του επιτρέπουν να λειτουργεί ανεξέλεγκτα. Η ηλικία, η ωριμότητα και η προσωπικότητα του παιδιού παίζουν καθοριστικό ρόλο.

Για παράδειγμα, ένα μικρό παιδί που δεν έχει ακόμα αναπτύξει την ικανότητα αυτορρύθμισης χρειάζεται πιο αυστηρά όρια, όπως συγκεκριμένες ώρες ύπνου ή ένα σταθερό πρόγραμμα για τη χρήση της τηλεόρασης. Αντίθετα, ένας έφηβος χρειάζεται μεγαλύτερη αυτονομία, αλλά μέσα σε λογικά πλαίσια, όπως το να συμμετέχει στη λήψη αποφάσεων σχετικά με την ώρα που θα επιστρέψει στο σπίτι ή τον χρόνο που θα αφιερώνει στα social media.

Ένα καλό κριτήριο για να αποφασίσει ένας γονέας αν τα όρια είναι σωστά είναι να αναρωτηθεί: Βοηθά αυτό το όριο το παιδί μου να αναπτύξει υπευθυνότητα και αυτονομία ή απλά το ελέγχω υπερβολικά;

Δείτε επίσης

Πότε πρέπει να βάζουμε όρια στα παιδιά; Μέχρι ποιου σημείου;

Πώς καταλαβαίνουμε αν έχουμε βάλει σωστά όρια;

Η αντίδραση του παιδιού μπορεί να δώσει πολλές απαντήσεις. Αν ένα παιδί συμμορφώνεται με τα όρια χωρίς να νιώθει καταπίεση ή έντονη αντίδραση, τότε πιθανότατα έχουν τεθεί σωστά. Αν, όμως, αντιδρά έντονα, υπάρχουν δύο πιθανότητες: είτε τα όρια είναι υπερβολικά αυστηρά, είτε δεν έχουν εξηγηθεί επαρκώς.

Για παράδειγμα, αν ένας γονέας απαγορεύει εντελώς σε ένα παιδί να παίζει βιντεοπαιχνίδια, το παιδί μπορεί να εκδηλώσει αντίδραση και να προσπαθεί να τα παίξει κρυφά. Αντί να υπάρξει πλήρης απαγόρευση, ένας πιο λειτουργικός κανόνας θα μπορούσε να είναι: «Μπορείς να παίζεις βιντεοπαιχνίδια για μία ώρα την ημέρα, αφού ολοκληρώσεις τα μαθήματά σου». Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί νιώθει ότι έχει κάποιον έλεγχο πάνω στη δραστηριότητά του, αλλά μέσα σε ένα λογικό πλαίσιο.

Χρήσιμες συμβουλές για τους γονείς

Εξηγήστε τους κανόνες: Τα παιδιά χρειάζεται να κατανοούν το «γιατί» των ορίων, όχι μόνο να τα ακολουθούν μηχανικά. Αντί να πείτε «Γιατί έτσι είπα», δοκιμάστε «Δεν μπορείς να δεις τηλεόραση πριν τον ύπνο γιατί ο ύπνος σου θα είναι ανήσυχος».

Διατηρήστε τη συνέπεια: Αν θέτετε ένα όριο, τηρήστε το. Αν ένα παιδί σας πιέζει να αλλάξετε γνώμη, αντισταθείτε στον πειρασμό να υποχωρήσετε μόνο και μόνο για να αποφύγετε τη γκρίνια.

Δώστε επιλογές μέσα στα όρια: Αντί να επιβάλλετε απόλυτους κανόνες, επιτρέψτε στο παιδί να έχει λόγο. Για παράδειγμα, αν πρέπει να κάνει τις εργασίες του, μπορείτε να του δώσετε την επιλογή: «Θες να τις κάνεις πριν ή μετά το απόγευματινό σου σνακ;».

Εφαρμόστε τα όρια με ηρεμία: Οι φωνές και η αυστηρή επιβολή δεν είναι αποτελεσματικές μακροπρόθεσμα. Αν ένα παιδί παραβιάσει έναν κανόνα, εξηγήστε τις συνέπειες με ψυχραιμία και σταθερότητα.

Αναθεωρήστε τα όρια όταν χρειάζεται: Τα όρια δεν είναι μόνιμα. Καθώς το παιδί μεγαλώνει, κάποια από αυτά μπορεί να χρειαστεί να αλλάξουν ή να προσαρμοστούν στις νέες του ανάγκες.

Πότε πρέπει να βάζουμε όρια στα παιδιά; Μέχρι ποιου σημείου;

Ένα ενδιαφέρον ερώτημα που συχνά παραβλέπεται είναι πώς επηρεάζουν τα όρια όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και τους ίδιους τους γονείς. Όταν ένας γονέας θέτει σαφή και λειτουργικά όρια, αποφεύγει άσκοπες συγκρούσεις και στρες. Επιπλέον, τα όρια λειτουργούν και ως προσωπικός οδηγός για το πώς ο ίδιος ο γονέας θα διαχειρίζεται το παιδί του χωρίς να πέφτει σε παγίδες υπερβολικού ελέγχου ή υπερβολικής χαλαρότητας.

Δείτε

Όταν το παιδί σας ζητάει άλλη μια ώρα στο τάμπλετ, είναι εύκολο να πείτε απλώς «όχι». Αλλά αν του εξηγήσετε γιατί το όριο υπάρχει, η συζήτηση αλλάζει: «Ξέρω ότι σου αρέσει, αλλά αν κάτσεις ακόμα μία ώρα, αύριο το πρωί θα είσαι κουρασμένος στο σχολείο. Τι λες για 15 λεπτά ακόμα και μετά να παίξουμε κάτι μαζί;». Έτσι, το παιδί νιώθει ότι ακούγεται, ενώ παράλληλα σέβεται τον κανόνα.

Τελικά, ίσως τα όρια να μην είναι απλώς περιορισμοί, αλλά ένας τρόπος σύνδεσης γονιών και παιδιών. Όταν τίθενται με αγάπη, κατανόηση και διάλογο, γίνονται το θεμέλιο μιας σχέσης που βασίζεται στην αμοιβαία εμπιστοσύνη και όχι στον έλεγχο.